Dynamika gospodarcza

Pojęcie gospodarstwa statycznego ma rację tylko jako przeciwstawienie gospodarstwa dynamicznego, stanowi niejako tło, na którym występują wyraźniej przejawy zmian, zachodzących w gospodarstwie. Co nazywamy dynamiką gospodarczą? Wszędzie tam, gdzie zachodzi zmiana, gdzie równowaga układu gospodarstwa społecznego, raz wstrząśnięta, nie wraca, jak naciśnięta sprężyna, do dawnego stanu, lecz tworzy się nowa równowaga, mamy do czynienia z gospodarczą dynamiką.

Gospodarstwo dynamiczne, to gospodarstwo rzeczywiste. Rzeczywistość nie zna zastoju. Pojęcie zastoju jest, jak powiedzieliśmy, konstrukcją myślową, która właśnie ma nam ułatwić zrozumienie wciąż przekształcającej się rzeczywistości. Okaże się zarazem, że ta rzeczywistość jest zbyt bujna, zbyt wiele różnorodnych czynników na nią oddziaływa, by dała się ona zamknąć w ramach teorii. I niejednokrotnie nasze badania zjawisk dynamicznych doprowadzą do wniosku, że przed niemi musi się zatrzymać teoria, gdyż nie jest w stanie ich ogarnąć, z powodu komplikacji, wywoływanych przez czynniki pozagospodarcze. Ale to także jest zadaniem teorii, by ona powiedziała, czego nie jest w możności wyświetlić.

Gdy mowa jest o dynamice, używa się czasami wyrazu: rozwój gospodarczy. Wyraz ten może wywołać błędne wyobrażenie, że zjawiska dynamiczne są to tylko zjawiska rozwoju w znaczeniu postępu gospodarczego, że obejmują tylko wypadki, w których siły gospodarcze wzrastają, w których zaznacza się twórczość ekonomiczna. Dynamika gospodarcza w przeciwstawieniu do gospodarczej statyki, oznacza zmiany zachodzące w układzie gospodarstwa społecznego. A zmiany te są dwojakiego rodzaju: albo są one wyrazem gospodarczego postępu, albo też gospodarczego upadku. Gospodarstwo może nabierać nowych sił, albo też tracić te siły w następujących po sobie okresach gospodarczych. Ten upadek gospodarczy niekoniecznie wyrazi się w czysto ilościowym kurczeniu się gospodarstwa, lecz może być połączony z głęboko sięgającymi jakościowymi jego przeobrażeniami. Jeżeli teoria gospodarstwa społecznego zajmuje się wyjaśnieniem, na czym zasadza się rozwój gospodarczy, to tak samo winna wyświetlić, czym jest i jak się przejawia gospodarczy upadek. Bez tego nie byłaby ona kompletna.

Oczywiście, że te problemy mogą nas zająć dopiero wtedy, gdy zanalizujemy już zjawiska bardziej elementarne, gdy wyświetlimy bardziej proste związki, zachodzące między podstawowymi pojęciami ekonomicznymi. Do tych dalej sięgających uogólnień prowadzi długa i żmudna droga. W niniejszym rozdziale przedstawiliśmy czysto zewnętrzne przeobrażenia układu gospodarstwa społecznego. Obecnie wypada nam zastanowić się nad tern, jakie czynniki ten układ wprawiają w ruch, utrzymują go w stanie równowagi, względnie sprawiają jej wstrząśnienia.